TẠI SAO BÀI THƠ “CON CÓC” LẠI BỊ COI LÀ DỞ?

TẠI SAO BÀI THƠ “CON CÓC” LẠI BỊ COI LÀ DỞ?

Nhiều năm trước có một số người vì yêu mến nước Nhật mà tìm đến văn hóa của họ. Văn hóa Nhật thì đậm đặc và phức tạp duy thấy có thể thơ Haiku của họ là người Việt Nam ta OK ngay! Nhiều nguyên nhân nhưng có lẽ hàng đầu là vì nó ngắn và vì thế để đọc nó cần phải giải thích rất lâu la cho đến khi nó thành “bài thơ”. Nhiều người say quá làm thành tập in riêng cho mình lại có cả nhưng cuộc thi có giải giá trị cao.

Là người “chả hiểu gì về điện” tôi đọc mà đọc thôi.

Tôi cũng hơi nghi ngờ ở cái sự “say mê đắm đuối” của các nhà Haiku-Việt Nam khi họ nói rất rành mạch rằng: Hai Ku là thể thơ cực ngắn ví dụ như bài thơ sau đây của Basho (thi hào của Nhật Bản): :

Ao lặng

Con ếch nhảy vào

Tiếng nước xao.

Căn cứ vào đây họ bảo rằng thơ làm theo Luật Đường của Trung Hoa dài lê thê đến Lục bát của Việt Nam cũng lòng thòng dù ngắn nhất là 2 câu:

Hỡi cô tát nước bên đàng

Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đi

mất đến... 14 âm tiết! Trong khi đó bài “Con Ếch” chỉ có 9 âm tiết.

Tự ái về cái sự dài của mình tôi lần mò xem “HaiKu” dài ngắn thế nào? Thì đây “con ếch” đọc theo tiếng Nhật bản đây:

Fu – ru - i - ke - ya

Ka - e - ru - to - bi - ko - mu

Mi - zu - no - o - to

(Cũng phải đủ 17 âm tiết)

Đây là bài thơ được giải nhất trong cuộc thi thơ Haiku của người Việt Nam:

Trời oi bức

Giấc ngủ trưa hè

Tiếng ve kêu

[Trần Hồng Thục Trang (nhân viên phòng tài chính kế toán Văn phòng Đại diện Misubishi Corporation tại TPHCM)].

Nhưng đâu phải thế? Bài này nếu đọc theo tiếng Nhật nó phải thế này:

Mu-si-at-su-i

Na-stu-no-o-ki-ru-ne

Mu-si-no- e- o.

Tôi lại nghĩ nếu đem dịch :

Cỏ non xanh rợn chân trời

Cành Lê trắng điểm một vài bông hoa

Ra thành:

Blue weed

White flower!

Mà bảo “Thơ Việt nam” cực kỳ ngắn gọn cô đọng thì đúng là giết Nguyễn Du rồi!

Nhân nói chuyện “ngắn – dài” ai hơn ai tôi kể một mẩu chuyện vui.

Lần đến Malayxia tôi nghe người Malai họ bảo VN và Malai có diện tích bằng nhau xấp xỉ 320.000 km vuông nhưng Việt Nam dài hơn (khoảng 2500 km) còn Malai ngắn hơn (hơn 900 km). Tôi hỏi: Vậy Dài-nhỏ hơn hay ngắn-to hay hơn? To ngắn “cô đọng” hơn chứ! Tôi đùa lại: Ông có thấy dân số Việt Nam 85 triệu còn Malayxia là 17 triệu chứ? Vậy “dài” hơn hay “ngắn” hơn! (cười xòa.).

Hồi đó đọc bài “Con Ếch” của Nhật Bản tôi nghĩ ngay đến bài “Con Cóc” của Việt Nam. Nếu họ tán rằng “con ếch” là tĩnh-động quy tụ cả cái thần của vũ trụ” thì tôi nghĩ “con cóc” của Việt Nam cũng chẳng thua kém gì.

Con cóc trong hang (tĩnh)

Con cóc nhảy ra (động)

Con cóc ngồi đó (tĩnh)

Con cóc nhảy đi (động)

Mà cái sự “tĩnh động” của Con Cóc còn đầy vẻ thâm trầm triết lý ngẫm ngợi cảnh giác...

Cứ “Lấy trong ý tứ mà suy” sao lại chê “Con Cóc” nhỉ?

_________

Đây là Niêm luật cơ bản của haiku: Trong thơ haiku bắt buộc phải có kigo (lý ngữ) nghĩa là từ để miêu tả một mùa nào đó trong năm. Mỗi bài thơ thông thường có cấu trúc âm tiết 5 + 7 + 5 trong ba câu.

 

HĐQ

Lê Khánh Mai thân mến.
Thật ra thể tjho gũ một vai trò quan trọng trong khâu chuyển tải và trtuyền bá nội dung.
Nhưng khi không có gì để tải thì thể thơ hay hình thức cũng chỉ câu được những con cá nhỏ thôi.
Bận quá giờ mới trả lời được nhé

lekhanhmai

Thấy bài viết của nhà văn Hoàng Đình Quang về cái
"hai cu" thâm thúy mà hài hước LKM xin góp đôi lời mọn: Haiku là thể thơ được phát triển trên cơ sở các thể thơ truyền thống của Nhật Bản. Thuật ngữ haiku mới được sáng tạo vào những năm 1890 theo sự đề xướng của nhà thơ Shiki (1867-1902) để chỉ bài thơ ngắn gồm 17 âm tiết cấu trúc theo hình thức 5-7-5 và có vai trò như một bài thơ độc lập hoàn chỉnh về ý nghĩa thiên về tính chất trí tuệ và là sản phẩm của trí tưởng tượng... Ví dụ bài haiku cuả Matsuo Basho:
"Tôi vỗ bàn tay
dưới trăng mùa hạ
tiếng dội về ban mai"
hay bài haiku của Kobayashi Issa:
"Ôi biển khơi
khi tôi nhìn thấy biển
mẹ tôi ơi!"
Như vậy thiển nghĩ Việt Nam tổ chúc cuộc thi thơ Haiku thì trước hết những bài thơ dự thi phải tuân theo nguyên tắc trên đây. Cụ thể là cấu trúc 17 âm tiết theo hình thức 5-7-5. Các bài haiku của nhật khi chuyển ngữ sang tiếng Việt số âm tiết đã thay đổi vì thế một bài haiku viết bằng tiếng Việt không thể giống như hình thức các bài thơ dịch. Đấy là chưa nói đến ý tứ không thể "huỵch toẹt" kiểu "con cóc" như nhà văn HĐQ đã nhắc nhở một các hài hước. Tôi hoàn toàn nhất trí với ý kiến thắc mắc sao lại thi thơ haiku thơ đường luật? Có ai vận động được người Trung Quốc người Nhật Bản thi thơ lục bát không nhỉ???

HĐQ

Hoài Khánh viết thế thì ai còn cãi làm sao được! Suy ra: Là anh đàn ông thì cao thấp lớn bé giàu nghèo xấu tốt... gì cũng được miễn là có... chim!
Mà chưa nói đến làm thơ ngay cả "comment" sao cũng được miễn là đừng dở!

HĐQ

Cám ơn bác Hồ Văn Thiện.
Tôi cũng chả có hiểu biết gì về thể thơ truyền thống của người Nhật nên cũng không dám ca ngợi hay chê bai. Chỉ thấy nó là lạ mà "một cái lạ bằmg tạ cái quen" bác ạ. Thế là tôi tò mò "đi tìm của lạ" tìm thấy "cái bên ngoài" của nó đem ra nói chơi. Mà cứ theo "luật chơi" của Haiku thì bài "con Cóc của ta nên học họ mà viết thế này.
Hang sâu mưa tháng Ba
Trầm ngâm nghĩ ngợi cóc nhảy ra
Bâng khuâng rồi nhảy đi.

Hi hi hi...

Hoài Khánh

Hai cu hay ba cu
Thơ đường hay thơ siwax
Lục bát hoặc lục nồi
Miễn sao đừng có dở!

Hồ Văn Thiện

Tôi cũng không hiểu thơ hai ku hay tới mức nào mà nhiều người ca tụng và vồ vập trong khi lại chê õng chê eo thơ đường thơ lục bát ! nên tôi viết mây mấy câu

Khập khiểng

Kẹo lạc em chê lắm chất đường
Cu đơ* mật ngọt lạ vồ thương
Ba tầng phú sĩ dòn khâu khấu
Cắt khúc thân Kiều bảo vấn vương !

*cu đơ = hai cu